Genologia dziennikarstwa wykład 1.

Genologia, rodzaj i gatunek

  • Genologia to nauka zajmująca się badaniem form rodzajowych i gatunkowych.
  • Genologia dziennikarska wywodzi się z literackiej genologii, z teorii literatury, z nich czerpie podstawy teoretyczne.
  • Rodzaje i gatunki dziennikarskie wywodzą się w różnym stopniu z analogicznych form literatury pięknej oraz z retoryki.

 

Rodzaj literacki (w to wchodzą gatunki) – podstawowy w literaturoznawstwie polskim  sposób klasyfikacji dzieł literackich. Odbywa się ze względu na formę wypowiedzi, a jednocześnie budowę utworu. Współczesny podział na rodzaje literackie wywodzi się z tradycji literackiej antycznej Grecji, ale nie jest identyczny z tym przyjętym w starożytności.

Gatunek literacki – to „zespół intersubiektywnie istniejących reguł, określający budowę poszczególnych dzieł i różnorako przez nie analizowany”.

 

à Gatunki dziennikarskie są częścią piśmiennictwa.

à Podstawową formą istnienia gatunków dziennikarskich ciągle jest tekst (pisany, mówiony).

 

Piśmiennictwo – jako część kultury stanowi cały zbiór tekstów utrwalonych na piśmie w danym języku narodowym, niezależnie od ich autorstwa, ważności, obiektywnej wartości, przeznaczenia. Do piśmiennictwa zaliczają się, więc zarówno epopeje narodowe, jak i ogłoszenia w gazecie, akty prawne czy prywatna korespondencja.

 

 

PIŚMIENNICTWO

 

à literatura piękna

– liryka

– epika

– dramat

– gatunki synkretyczne

 

à literatura naukowa

– wykład

– rozprawa

– artykuł

– recenzja

– monografia

– słownik

– traktat

– inne

 

à literatura popularno-naukowa

– podręcznik

– leksykon

– słownik

– przewodnik

– inne

 

à dziennikarstwo

– informacja

– publicystyka

– gatunki pośrednie

 

à piśmiennictwo użytkowe

– listy

– druki i pisma

– akty prawne

– instrukcje

– reklamy

– ogłoszenia

– przemówienia

– notatki

 

Gatunki dziennikarskie, a obiektywizm i asertoryczność

 

  1. OBIEKTYWIZM – cecha konstytutywna gatunków dziennikarskich
    • Do XIX w. niesienie przez piśmiennictwo – w tym literaturę – obiektywnej wiedzy i prawdzie o rzeczywistości
    • „praktyka samocelowa” – nie naśladowanie, a wymyślanie za pomocą wyobraźni
    • Ostatecznie zwyciężyło stanowisko Romana Ingardena – literatura w odróżnieniu do nauki (wypowiadającej sądy) jest zdolna produkować jedynie tzw. quasi-sądy bez obiektywnej wartości poznawczej (tekst jawi się w świadomości odbiorcy jako twór intencjonalny, musi być różnie odczytany)
    • Rola konkurowania z naukami empirycznymi w poszukiwaniu obiektywnej prawdy – przejęli jednak po gatunkach literackich ich „ubodzy krewni” – gatunki dziennikarskie.

 

Obiektywizm wyróżnia gatunki dziennikarskie od literackich!!!

 

  1. ASERTORYCZNOŚĆ – druga z cech konstytutywnych. Pochodzi od „assertorius” – stwierdzający – wypowiadanie takich sądów, które są jednoznacznie prawdziwe lub przynajmniej sprawiają wrażenie prawdziwych, stanowiąc proste stwierdzenia lub zaprzeczenia. Nazwiska, nazwy, fakty, liczby.

 

Literackość a prasowość.

Literackość to:

·        Fikcyjność,

·        Osoba mówiąca nie jest tożsama z autorem,

·        Dominata funkcji estetycznej i obrazowości nad informacjami,

·        Język literacki odbieramy jako inny: dziwny, piękny,

·        Tzw. redundancja czyli nadmiar elementów zbędnych z ptk. widzenia treści informacyjnych, a więc rytm, rym, niepowtarzalny zapis np. strofy,

·        Emotywność góruje nad chłodną refleksją subiektywizmu nad obiektywizmem,

·        Dążenie do ponadczasowości.

 

Prasowość to:

  • Osoby, fakty, przedmioty, opinie zawarte w tekście odnoszą się wprost do istniejącej obiektywnie sprawdzalnej i weryfikowalnej rzeczywistości,
  • Prezentowane prawdy mają charakter asertoryczny,
  • Osoba mówiąca jest tożsama  z autorem. Nazwisko autora, funkcja zawodowa i społeczna jest podstawą,
  • Szczegółowość,
  • Zwięzłość,
  • Funkcja estetyczna – drugorzędna i służebna,
  • Za tekstem prasowym kryje się współczesność bądź współcześnie weryfikowana prawda o przeszłości bądź logicznie wywodzone wnioski z obserwowalnych faktów.

 

W zasadzie to co jest zaletą tekstu literackiego staje się wadą tekstu dziennikarskiego!

 

PODZIAŁ

 

Dwa rodzaje dziennikarskie:

– informacja

– publicystyka

 

Rodzaj informacyjny – publiczne informowanie o aktualnych wydarzeniach, poszerzanie wiedzy o rzeczywistości. Należy czynić to szybko i bez jakiegokolwiek subiektywnego wartościowania. Podmiot jest ukryty i bezstronny, obowiązuje go skrajny obiektywizm.

Kolejność przedstawiania /piramida informacyjna tj. odwrócona/:

Kto? Co? Gdzie? Kiedy? Jak? Dlaczego? Co z tego wynika?

Język w rodzaju informacyjnym winien być maksymalnie przejrzysty, pozbawiony jakichkolwiek naleciałości stylów.

 

Rażące błędy wobec wyznaczników rodzaju informacyjnego:

– informacja selektywna,

– informacja idealizowana „za kimś”,

– informacja jawnie „negatywna”, „przeciw komuś”,

– nadmierne szukanie sensacji, koloryzowanie (por. infotainment),

– silne eksponowanie własnego zdania (ocena).

 

Najważniejsze cechy dobrej informacji to:

  1. wierność (faktom)
  2. ścisłość
  3. zwięzłość
  4. szybkość
  5. zrozumiałość

 

Rodzaj publicystyczny

– to publiczne informowanie o ważnych społecznie wydarzeniach połączone z ich interpretacją, wyjaśnieniem, odnoszeniem do szerszych kontekstów, a także z subiektywną, lecz motywowaną oceną, prognozowanie na podstawie faktów.

Dopuszczalne jest puentowanie, stawianie pytań czyli tzw. „dawanie do myślenia”. Podmiot jest widoczny i słyszalny.

 

Istotą rodzaju publicystycznego jest pogłębianie, problematyzowanie wiedzy o rzeczywistości.

 

INFORMACJA = POSZERZANIE

PUBLICYSTYKA = POGŁĘBIANIE

 

Obecnie dominują podziały dziennikarstwa na 3 rodzaje:

  1. Informacyjny
  2. Publicystyczny
  3. tzw. gatunki pośrednie (pograniczne)
  4.  

Podział „postklasyczny”

 

Rodzaj informacyjny

Rodzaj: gatunki pograniczne

Rodzaj publicystyczny

Wzmianka (flash, news)

Wywiad

Artykuł publicystyczny

Notatka (informacja, infotaiment)

Debata (dyskusja)

Artykuł wstępny

Infografia

HIPERTEKST

Felieton

Zapowiedź

 

Komentarz

Fait divers

 

Recenzja

Depesza

 

Esej

Sprawozdanie

 

 

Relacja

 

 

Raport

 

 

Korespondencja

 

 

Życiorys

 

 

Sylwetka

 

 

Przegląd prasy

 

 

Mapy, tabele, wykresy, pisany

Feature (sprawozdanie reportażowe)

 

 

Reportaż fabularny , radiowy

 

Reportaż problemowy

telewizyjny

 

 

fotoreportaż

 

 

 

 

 

Nowy podział, uwzględniający rolę mediów elektronicznych i Internetu.

 

Odmiana rodzajowa /

Rodzaj

prasowa

radiowa

telewizyjna

Internetowa (hipertekst)

Informacyjny

-wzmianka (news)

-notatka (informacja, infoteinment)

– infografia, infografika

-zapowiedź

-fait divers

-depesza

-sprawozdanie

-relacja

-raport

-korespondencja

-życiorys (sylwetka, postać, główka)

-reportaż fabularny (feature)

-fotoreportaż

-wzmianka (news, flesz)

-informacja,

Infotainment

-zapowiedź (fait divers)

-sprawozdanie

-relacja (transmisja)

-korespondencja

-raport

-reportaż radiowy

-wzmianka (news, flesz)

-informacja,

Infotainment

-zapowiedź (fait divers)

-sprawozdanie

-relacja (transmisja)

-korespondencja

-raport

-reportaż telewizyjny

-wzmianka (news)

-notatka (infotainment)

-newsletter

-infografika

-sprawozdanie

-relacja na żywo

-raport “big picture”

-blogi reportażowe

Publicystyczny

-artykuł

-artykuł wstępny

-reportaż problemowy

-felieton

-komentarz

-recenzja

-esej

-dziennik

-powieść w odcinkach

-nekrolog

-felieton

-komentarz

-recenzja

-powieść odcinkowa

-felieton

-komentarz

-recenzja

-nowela dokumentalna

-reality-show

-artykuł internetowy

-felieton

-komentarz

-recenzja

-blog

Informacyjno – publicystyczny

-wywiad

-debata

– list do redakcji

-odpowiedź na list do redakcji

-wywiad

-debata

-wywiad

-debata

-talk show

-wywiad

-czat

-forum internetowe

 

 

Alternatywne genologie:

– Infotainment (inforozrywka)

– Formatowanie

 

à media publiczne, społeczne = informacja + publicystyka + edukacja + sztuka (+rozrywka)

à media komercyjne = informacja + rozrywka = inforozrywka (infotainment)

 

To formy realizujące zasadę: bawiąc informować, zaczęła się od fait divers, felietonizacja. Tropienie przejęzyczeń, lapsusów (i wpadek) wybitnych postaci, działalność paparazzi etc.

Infotainment wkracza we wszystkie gatunki, powodując rozchwianie (zaburzenie) ich klasycznej typologii!

Zastępuje je rozrywkowo-informacyjna „audycja”, „magazyn”, „show”, feature, plotkarska kronika.

 

Formatowanie jako zanegowanie genologii?

Formaty zamiast gatunków!

à ma pomóc w zdobyciu słuchaczy, widzów, czytelników.

 

Formatowanie = dostosowanie ramówki do precyzyjnie określonej grupy odbiorców; to telewizje tematyczne (np. TVN 24), także radio (np. Opera, RMF Classic, Tok FM), programy (np. Idol) realizowane wg. stałego schematu w różnych krajach, także tzw. magazyny, długie cykliczne programy publicystyczne (hybrydy zawierające w sobie różne gatunki dziennikarskie i rozrywkowe).

  1. Dodaj komentarz

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s

%d bloggers like this: