Genologia dziennikarstwa wykład 2 i 3.

Gatunki informacyjne:

 

Wzmianka (news, flesz) – najmniejszy gatunek informacyjny, powiadamiający o pojedynczym fakcie, wydarzeniu.

Najczęściej cały komunikat zawiera się w jednym lub dwóch zdaniach.

Jest składnikiem serwisu, kroniki, przeglądu wydarzeń.

 

Wyróżnia się też:

- news agencyjny (gwarancja szybkiej informacji)

- news prasowy ( jest najlepiej opracowany, ale wolniejszy)

 

Wzmianki są też w tzw. lidach (lead) to jest szybkich streszczeń, głównych informacji serwisu (radiowego, telewizyjnego), główek artykułów, raportów i innych.

 

Flesz – rodzaj wzmianki, news „z ostatniej chwili”, „news gorący” (w mediach elektronicznych) jest to jednozdaniowa informacja, która zapowiada najważniejsze zdarzenia na początku serwisu, podsumowujące serwis, bądź przerywa serwis jako szczególnie ważna informacja z ostatniej chwili, stosowany także na pasku.

 

Notatka (informacja) ; infotainment

- większa od wzmianki, wzbogacona o dodatkowe szczegóły. W notatce może znaleźć się przypomnienie ważnych faktów z przeszłości, nie jest konieczne zachowanie kolejności faktów. Ma tytuł, jest podpisana (np. inicjałami).

Infotainment – odmiana informacji – połączenie informacji z rozrywką. Nie tylko informacja o otaczającej rzeczywistości, ale bawi, nawet szokuje. Jest wynikiem komercjalizacji mediów, traktowanych jako towar, a także tzw. KREACYJNEGO DZIENNIKARSTWA. Często towarzyszy mu zdjęcie, rysunek, zabawna ilustracja filmowa itp.

 

Infotainment to także potocznie każdy materiał dziennikarski, mający taki cel i budowę jak wyżej. Np. tzw. „ukryta kamera”. Służy celom komercyjnym.

 

Infografika

- mapy, tabelki, wykresy, występujące samodzielnie jako „rubryka” czy dział, np. kursy walut, mapy pogody, sytuacja na giełdzie.

 

Zapowiedź

- informacja zachęcająca odbiorców do przeczytania artykułów lub wysłuchania audycji, mających ukazać się w najbliższym czasie. Zawiera najczęściej fragmentów publikacji, ewentualnie jej omówienia lub fotografia.

 

Fait divers

- mały gatunek, zbudowany na niecodziennym zbiegu wydarzeń, zaskakujące „zderzenie” faktów, mające niespodziewany finał. Pochodzi z języka francuskiego – oznacza – czyn, fakt rozmaity. Pomysłu na fait divers dostarcza życie, ale jego wyłapanie, spointowanie – to wyzwanie dla dziennikarza.

 

Sprawozdanie

- prezentacja zdarzeń, które się już zakończyły. Dziennikarz był ich świadkiem. Fakty przedstawione w sposób dynamiczny, czasowo, wiernie, żywo, wartko.

Nie charakteryzuje się osób biorących udział w wydarzeniu, ogranicza się jedynie do podania imion, nazwisk, tytułów. Można wplatać wypowiedzi postaci, a także streszczenia ich wystąpień publicznych. Może występować wszędzie.

 

Relacja

- w czasie rzeczywistym, na żywo transmisja. Relacja jest równoległa do czasu rzeczywistego. Przekaz barwny, emocjonalny ((dziennikarz nie zna finału), nie w pełni staranny (poprawny). Najbardziej znane są relacje sportowe.

 

Raport

- duży pokrewny sprawozdaniu. W odróżnieniu do sprawozdania posiada background streszczenie historii zjawisk, często na odrębnej apli. Raport ilustruje się fotografiami, wypowiedziami ekspertów, danymi liczbowymi na aplach. Może posiadać lid. Raport dotyczy nie tylko aktualnego wydarzenia, ale całego zjawiska, problemu. Występuje wszędzie – w Internecie „big picture”.

 

Korespondencja

- rozbudowana informacja (zwykle cykliczna), której istotą jest istnienie różnicy geograficznej (odległości) między miejscem sporządzenia, a miejscem publikacji, zaś korespondent jest reprezentantem redakcji na danym terenie w dłuższym okresie, znawcą miejscowej problematyki, bacznym obserwatorem.

 

Życiorys (sylwetka, postać, główka)

- to chronologiczne prezentowanie wydarzeń z życia postaci. Obowiązuje ograniczenie się do podawania istotnych dat i faktów, zwłaszcza dotyczących pełnienia przez tę postać ważnych funkcji. Ilustracja – fotografia „legitymacyjna”.

 

Sylwetka- zwraca uwagę na prezentację osobowości postaci, wyglądu, sposobu życia, zainteresowań.

 

Przegląd prasy

-seria cytatów z najciekawszych materiałów informacyjnych i publicystycznych zamieszczonych w innych mediach. Dobór jakościowy bądź tematyczny, zawsze ma charakter autorski, redakcyjny. Przeważnie stanowi osobną rubrykę.

 

Reportaż fabularny

- jest spokrewniony z opowiadaniem

- geneza: pisma Tukidydesa i Cezara, fragment kronik Galla Anonima, opowiadania żeglarzy, podróżników, kupców np. opisanie świata Marco Polo

- Egon Kisch w antologii „Klasycy dziennikarstwa” zamieszcza „Relację o trzęsieniu ziemi w Pompei” (79r) – pierwszy reportaż.

 

à Pierwszy w Polsce reportaż – J.I Kraszewski – „Pracownia Suchodolskiego” zamieszczony w „Tygodniku Petersburskim” w 1838 r nr 94.

Polska: Wańkowicz, Pruszyński, Kapuściński

 

„Reportaż” – francuskie „reportage”, pochodzi od łacińskiego słowa reporto, czyli „donoszę”.

 

Definicja reportażu:

  1. sprawozdanie dziennikarskie z prawdziwych wydarzeń, wzbogacone o dokładny opis środowiska, charakterystykę postaci, wrażenia samego reportera.
  2. „reportaż przekazuje czytelnikowi prawdę dnia dzisiejszego z użyciem wszelkich środków artystycznych – prócz fikcji” (Koźniewski)
  3. „reportaż to aktualne opowiadanie o prawdziwych faktach” (Kąkolewski).

 

Reportaż fabularny:

- związek przyczynowo-skutkowy (zjawiska prezentowane); reporter nie zajmuje stanowiska, nie ocenia. Dominują elementy obrazowania literackiego.

 

Ze względu na miejsce i sposób publikowania reportażu należy wyróżnić:

- reportaż pisany – zamieszczany w prasie, a także publikowany w formie książki autorskiej czy analogiach i seriach reportażowych.

- reportaż radiowy – nagrywany na taśmie magnetofonowej lub cyfrowo i emitowany przez rozgłośnię radiową.

- reportaż filmowy – opiera się na scenariuszu, podlega twórczym działaniom reżysera, ale głównym założeniem jest obiektywizm.

- reportaż telewizyjny – szybki przekaz z miejsca zdarzenia, skrótowy, schematyczny, zwykle część serwisów informacyjnych.

- fotoreportaż – sekwencja co najmniej trzech fotografii ukazujących to samo zdarzenie poprzez twórczo dobrany i zarejestrowany obraz, będący zarazem opisem i komentarzem.

- pictorial – kilka fotografii o zabarwieniu erotycznym np. Playboy, Hustler.

 

Reportaż podział ze względu na treść:

- podróżniczy,

- zagraniczny,

- sądowy,

- interwencyjny,

- społeczny,

- kryminalny,

- wojenny,

- produkcyjny,

- psychologiczno-portretowy,

- historyczny,

- naukowy.

 

Feature

Angielskie słowo oznacza m.in. coś wyróżniającego się, godnego uwagi.

Jest uproszczoną formą reportażu. Spostrzeżenia ograniczają się do lapidarnych opisów, stereotypowych określeń.

Pozwala dziennikarzowi prześlizgiwać się po zdarzeniach, pobieżnie orientując czytelnika w tematyce zagadnienia. Uzupełniony fotografiami bohaterów oraz miejsc.

 

Artykuł

- wypowiedź publicystyczna na aktualne w danym momencie tematy polityczne, społeczne, kulturalne, naukowe itp., w której wywód podporządkowany jest wyraźnie sformułowany tezom. Posiada podbudowę naukowo-intelektualną (cytaty, przypisy), background, lidy, ewentualnie śródtytuły.

 

Artykuł wstępny:

A/ pojawia się w 1 nr gazety (czasopisma) na eksponowanym miejscu, wyraża credo redakcji lub właściciela, mówi zwykle o programie, założeniach.

 

Reportaż problemowy (publicystyczny):

Różni się od fabularnego tym, iż autor zajmuje jednoznaczne stanowisko, usiłuje rozwiązać problem, wywołać pozytywne reakcje, stąd ten typ reportażu bywał nazywany INTERWENCYJNYM. Zwykle reportaż problemowy składa się z dwóch części:

1. przedstawienie jak w reportażu fabularnym

2. analiza, ocena faktu, wnioski.

 

Telewizyjnym odpowiednikiem reportażu problemowego jest nowela dokumentalna rodzaj serialu filmowo-publicystycznego na tematy aktualne.

 

Felieton

- krótki utwór publicystyczny w lekkiej i dowcipnej formie poruszający różne aktualne sprawy. Odznacza się swobodą językową, prawem do fikcji, zaskakującego konceptu i pointy, skłonność do przesady i subiektywizmu, używaniem środków artystycznych, stylizacji, dygresji.

Zwykle stała (autorska) pozycja w dziennikach, czasopismach, w mediach elektronicznych („wizjotekst”).

 

à wiek XX wiekiem felietonu

 

Komentarz

- forma pokrewna do artykułu; to artykuł o najwyższym stopniu aktualności i silnie zarysowanym stanowisku autorów (bądź redakcji) kieruję uwagę odbiorców na bieżące sprawy, kształtuje ich ptk. widzenia, informuje jak należy odbierać rzeczywistość, wyjaśnia procesy w niej zachodzące.

 

Recenzja

-pochodzi od „recensio” = ocena

- to omówienie i ocena dzieła artystycznego, naukowego lub innej publikacji będącej przedmiotem działania prawa autorskiego dokonane w prasie lub innych środkach masowego przekazu.

 

Recenzja realizuje cele:

  1. Informowanie o nowych dziełach i prezentowanie ich (reklamowanie);
  2. ocenianie;
  3. kształceniu gustu odbiorców;
  4. refleksja krytyczna (badanie struktury dzieła, odnoszenie dzieła do prądów i procesów artystycznych, do wcześniejszego dorobku autora, do innych zjawisk, w tym społecznych i politycznych).

 

UWAGA: niezbędne dla zaistnienia recenzji są 1 i 2 ptk.

 

Cechy dobrej recenzji:

- ocena rzetelna; od szczegółu do ogółu

- wyważona

- obiektywna

- pisana rzetelnym językiem

- nota bibliograficzna

- reprodukcja okładki, plakatu.

 

Wady recenzji:

- gołosłowność, ogólnikowość

- paszkwilanctwo lub psanagiryzm

- felietonowość lub pseudoerudycja

- nadmierne streszczanie

- unikanie oceny

- brak noty bibliograficznej.

 

Esej:

- obszerny utwór, swobodnie rozwijający, interpretujący jakieś zjawisko / zwłaszcza intelektualne/ lub dociekający problemu, eksponujący przy tym podmiotowy ptk widzenia oraz dbający o oryginalny, artystyczny sposób przekazu.

W eseju występuje tzw. niekonsekwentna erudycja, brak linearności, nie skrępowane rygorami naukowymi, skojarzenia, poetyckie obrazy, zaskakujące sformułowania, paradoksy, błyskotliwe aforyzmy, oraz narracja liryczno-refleksyjna.

 

Esej dziennikarski zaczął się od Daniela Defoe.

W Polsce quasi – esejem był „ Dworzanin polski” Łukasza Górnickiego 1566.

 

Podział eseju wg tematu (filozoficzne, estetyczne, historyczne, literackie, eschatologiczne, naukowe, krajoznawczo-podróżnicze, społeczne itp.).

 

Miłosz – esej coś w rodzaju gawędy.

 

Dziennik

- cykl prowadzonych systematycznie zapisów o charakterze dokumentalnym, utrwalających i komentujących bieżące wydarzenia w sposób obrazowy, plastyczny, podmiotowy. O jego układzie decyduje chronologia zdarzeń.

 

à Gombrowicz

à „Dziennik pisany nocą” Gustawa Herlinga- Grudzińskiego.

 

Powieść w odcinkach ( odcinkowa)

- powieść o aktualnych przeważnie wydarzeniach, pisana na zlecenie redakcji na bieżąco, z tygodnia na tydzień lub z dnia na dzień.

 

à „Trybuna”

à „Kot Aleksandra”, „Zabić Zenona Zmylera” – RMF

 

Nekrolog

- informacja o śmierci danej osoby oraz miejscu (dacie) pochówku, zawierająca też pożegnanie, wyrazy żalu, kondolencje, wspomnienia, sylwetke, przebieg życia. Zasługi zmarłego, fotografię.

 

Reality show

- typ programów telewizyjnych, w których z reguły występują osoby wcześniej nie związane zawodowo z telewizją. Osoby te mają zachowywać się „naturalnie” przed kamerą w sztucznie zaaranżowanej – niekiedy ekstremalnej – sytuacji. Wiele z tych programów ma postać konkursu.

 

GATUNKI POGRANICZNE (informacyjno-publicystyczne)

 

Wywiad

- wywodzi się ze starożytnych dialogów

- twórca James Gordon Benett, który na łamach „New York Herald” 13 X 1835r opublikował wywiad z poczmistrzem z Buffalo.

 

Wywiad jest to rozmowa przeprowadzana przez dziennikarza z budzącą zainteresowanie osobą, celem opublikowania. Składa się z pytań celowo sformułowanych i uzyskanych na nie odpowiedzi (dłuższych), może dotyczyć wydarzenia, jakiejś okazji (jubileuszu, nagrody), szczegółów biograficznych, wspomnień, wrażeń z podróży, planów, poglądów.

 

Ważne cechy wywiadu:

- szczególna typografia,

- nota o bohaterze, fotografia,

- umiejętne stawianie pytań,

- role. Bohater: dystansująca, wyniosła,  zakłócająca, uległa, zestresowana. Dziennikarz: znawca tematu polityków czy osób konwersujących lub skromny pośrednik, „uczeń”.

 

Wywiad dzielimy:

a). prasowy – jego tekst należy przeredagować, bo nie zawsze rozmówca wypowiada się poprawnie, skrócić. Należy autoryzować.

b). telewizyjny – przygotowany, wyreżyserowany, zredagowany.

c). radiowy – przygotowany, wyreżyserowany, zredagowany, uboższy o efekty wizualne.

d). internetowy – może przyjąć formę j.w.

 

Debata (dyskusja)

- pochodna wywiadu, ale bierze udział kilka osób, zwłaszcza po stronie rozmówcy, ewentualnie eksperci, publiczność. Do rozmowy zaprasza się przeważnie strony prezentujące różne stanowiska.

 

à E. Jaworowicz „Sprawa dla reportera”, „Forum”

à wszystkie programy Tomasza Lisa

 

Ważne cechy:

- autor rozpoczyna i kończy debatę

- ważność tematu

- reprezentowany dobór dyskutantów czy ekspertów

- umiejętność wyważenia roli prowadzącego

- autonomiczność dyskusji,

- układ pytań:

 

1/ A – 1,2,3

    B – 1,2,3

    C – 1,2,3

….

 

2/ 1 – A,B,C

    2 – A,B,C

    3 – A,B,C

 

2/ występuje częściej

 

Talk show

- rodzaj debaty, gdzie wywiady, merytoryczna dyskusja i prezentacje poglądów są wzbogacone satyrą, występami artystycznymi, konkursami, zabawami z publicznością, telefonami do widzów. Ważna pozycja (gwiazdorska) prowadzącego. Istotna jest cykliczność.

à Kuba Wojewódzki, „Szymon Majewski show”, „Najsztub pyta”, „Europa da się lubić”.

 

List do redakcji

- pierwsza forma interaktywności mediów. Wypowiedź na temat poruszający odbiorcę, grupę odbiorców, tzw „głos ludu na aktualny temat”.

 

Odpowiedź na list do redakcji

- odpowiedź do czytelnika, polemika z nim, gdy wymaga tego interes redakcji (obrona stanowiska, wyjaśnienie).

 

GATUNKI WYŁĄCZNE DLA INTERNETU:

 

Hipertekst – jest podstawą odrębności wszystkich internetowych gatunków dziennikarskich; to pomysł łączenia obiektów (nie tylko tekstu); poruszania się w ich obrębie oraz między nimi na zasadzie rozwidlających się ścieżek, za pomocą tzw. linków(łączy) i zakładek. Zaletą jest zwłaszcza interakcyjność i multimedialność.

 

Newsletter

- najstarszy gatunek w Internecie, sprzed „ery” WWW – serwis bieżących informacji rozpowszechnianych e-mailami. W Polsce „Donosy”. Dziś przeważnie newsletter można zamawiać ze stron WWW agencji prasowych, firm, mediów, organizacji bądź są to specjalne serwisy newsletterowe, mające własne strony z wiadomościami, podporządkowanymi obecnemu tematowi.

 

Odmiany:

- newslettery kompletne – szybko

- newslettery zabawkowe – szkielet informacji

 

Relacja na żywo

- transmisja jakiegoś wydarzenia w formie tekstu pisanego dla Internetu przez będącego na miejscu dziennikarza, krótkie informacje o przebiegu wydarzeń są podawane w niewielkich odstępach czasu- mamy iluzję uczestnictwa.

 

Raport „big picture”

- analogiczny do prasowego, ale bez backgraundu (może być stosowany przez linki do dowolnej liczby artykułów oraz innych materiałów, umieszczonych w różnych stronach, napisanych w dowolnym czasie, dostępnych dzięki sieciom hiperłączy – rozmiar tego raportu jest zgoła nieskończony.

 

Blogi (i blogi reportażowe)

Blogi, weblog: Web (sieć) + log (dziennik /okrętowy/) = blog czyli dziennik internetowy.

 

Blog to prywatna strona internetowa (miejsce) prowadzona przez autora – amatora(-ów), poświęcona tematom, które tego autora(-ów) interesują. W praktyce blogi to prywatne pamiętniki, powieści, zbiory etc / np. blogger. Com/

 

Cenne są blogi reportażowe

- np. żołnierze amerykańscy w czasie działań w Iraku (2003) pisali je!

 

Artykuł internetowy

- typologia jak prasowego, ale:

  • nacisk na zwięzłość
  • atrakcyjne i pełne informacje, tytuł oraz lidy
  • krótkie akapity
  • background realizowany przez linki
  • uatrakcyjnienie w postaci „przerywników” w postaci plików multimedialnych
  • łatwość uaktualniania, ulepszania.

 

Czat

- rozmowa kilku, a nawet kilkuset osób, pozostających ze sobą w stałym kontakcie elektroniczny, (Internet) mogących w czasie rzeczywistym wymieniać poglądy na temat, w tzw. pokoikach, kawiarenkach, gorących pokojach, zakładanych w obrębie portali.

 

Forum internetowe:

- mejsce w sieci zbudowane w celu:

  • umożliwienia wymiany poglądów na jakiś temat
  • forum rozwija się w czasie na zasadzie sukcesywnego dopisywania kolejnych „głosów”, które zostają utrwalone na stronie
  • istotna jest porządkująca rola moderatora

 

Uzyskuje się opinie, oceny etc.

 

Typy forum:

- tematyczne

- eksperckie (z udziałem specjalistów)

- niezależne

- komentarze (np. do artykułu)

 

Odmianami hipertekstu są też gazeta on-line i e-gazeta, internetowa wersja debat telewizyjnych itp.

About these ads
  1. Dodaj komentarz

Dodaj komentarz

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

WordPress.com Logo

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Twitter picture

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s

Obserwuj

Otrzymuj każdy nowy wpis na swoją skrzynkę e-mail.

%d bloggers like this: